🇸🇪 İsveç
İsveç 2024–2025-ci illərdə açıq şəkildə konfrontativ və hüquqlara əsaslanan xətt seçmişdir. Dövlət aşağıdakı yanaşmaları birləşdirir:
qanunvericiliyin sərtləşdirilməsi (bakirəlik yoxlamalarının və bakirəlik arayışlarının kriminallaşdırılması),
uşaqlar üçün ölkədən çıxış qadağalarının tətbiqinin genişləndirilməsi,
dövlət orqanları arasında məlumat mübadiləsinin sadələşdirilməsi,
namusla əlaqəli zorakılığa qarşı milli fəaliyyət planı.
Siyasi diskurs sıfır tolerantlıq və mədəni relativizmdən açıq şəkildə imtina ilə xarakterizə olunur. Əsas diqqət dövlətin qoruyucu güc kimi məsuliyyətinə yönəlib.
🇬🇧 Böyük Britaniya
Böyük Britaniya mülki hüquq və ixtisaslaşmış institutların mərkəzi rol oynadığı modeli tətbiq edir.
Əsas alətlər:
Forced Marriage Protection Orders (FMPO) – məcburi nikahlara qarşı sürətlə tətbiq oluna bilən hüquqi qoruyucu qərarlar
Forced Marriage Unit (FMU) – milli və beynəlxalq işləri idarə edən ixtisaslaşmış bölmə
Bu modelin gücü cinayət baş verməzdən əvvəl sürətli müdaxilə və qurbanlara praktik dəstək göstərilməsindədir.
🇫🇷 Fransa
Fransa yüksək repressiv və ciddi sekulyar model tətbiq edir.
Xüsusiyyətlər:
qadın sünnəti və əlaqəli namus cinayətlərinin sərt kriminallaşdırılması
siyasətin laïcité (dövlət və dinin ayrılığı) prinsipinə əsaslanması
hüquqi sistemin mədəni dialoqdan daha çox universal dəyərləri önə çıxarması
Fokus əsasən sosial vasitəçilikdən çox hüquqi cəzalandırmaya yönəlib.
🇩🇪 Almaniya
Almaniya inteqrasiya olunmuş model tətbiq edir:
məcburi nikaha qarşı cinayət hüququ qadağası
milli qaynar xəttlər və məsləhət mərkəzləri
dövlət və vətəndaş cəmiyyəti arasında güclü əməkdaşlıq
Əsas vurğu sırf repressiya deyil, qurbanlara dəstək, maarifləndirmə və profilaktikaya yönəlib.
🇳🇱 Niderland
Niderland əsasən preventiv və icma əsaslı yanaşmalara üstünlük verir.
Nümunələr:
“migrant səfirləri” proqramları
lokal təhsil təşəbbüsləri
dini və mədəni liderlərlə əməkdaşlıq
Strategiya dialoq, etimad və erkən müdaxilə üzərində qurulub.
🇨🇦 Kanada və beynəlxalq çərçivələr
Kanada BMT tövsiyələri və İstanbul Konvensiyası çərçivəsində hüquqlara əsaslanan siyasət yürüdür:
hüquqi tədbirlərlə psixososial dəstəyin birləşdirilməsi
insan hüquqları və travmaya həssas yanaşma
Müqayisə: əsas fərqlər
Aspekt İsveç Böyük Britaniya Fransa Almaniya Niderland
Hüquqi sərtlik Çox yüksək Yüksək Çox yüksək Orta-yüksək Orta
Profilaktik fəaliyyət Artan Orta Məhdud Güclü Çox güclü
Vətəndaş cəmiyyəti ilə əməkdaşlıq İnkişaf mərhələsində Güclü Məhdud Güclü Çox güclü
Diskurs Əxlaqi və siyasi Praktik və qoruyucu Sekulyar və normativ Sosial və terapevtik Dialoqyönlü
Ümumi problemlər
Halların gizli qalması və hesabat verilməməsi
Qurbanların dövlət orqanlarına müraciət etməkdən qorxması
Azlıq qruplarının damğalanması riski
Repressiv tədbirlərlə etimad yaradan iş arasında balans problemi
Uğurlu beynəlxalq nümunələr
Böyük Britaniyanın FMPO sistemi – sürətli hüquqi müdaxilə
Almaniyanın dəstək strukturları – aşağı baryerli və təhlükəsiz yardım
Niderlandın icma əsaslı proqramları – yüksək etimad
İsveçdə məktəbin məsuliyyətinin artırılması – erkən aşkarlama
Kanadada travmaya həssas sosial iş sistemi
İsveç üçün tövsiyələr (müqayisəyə əsasən)
Hüquqi sərtliyi qorumaqla yanaşı, lokal preventiv fəaliyyəti gücləndirmək
Böyük Britaniyadakı Forced Marriage Unit modelinə bənzər milli ixtisaslaşmış qurum yaratmaq
İcma vasitəçiləri / mədəni mediatorlar proqramlarını inkişaf etdirmək
Repressiv tədbirlərlə yanaşı qoruma və psixososial dəstəyi balanslaşdırmaq
Qütbləşməni azaltmaq üçün inklüziv kommunikasiya strategiyası aparmaq
Yekun nəticə
İsveçin mövcud siyasəti Avropada ən normativ baxımdan açıq və prinsipial modellərdən biridir. Digər ölkələrlə müqayisədə güclü və qətiyyətli görünür, lakin daha da gücləndirilə bilər:
daha sistemli lokal preventiv işlə
risk altında olan qruplarda etimadın artırılması ilə
ixtisaslaşmış dəstək strukturlarının institutlaşdırılması ilə
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, ən effektiv model yalnız repressiyaya əsaslanmır — o, hüquq, dəstək, maarifləndirmə və dialoqu birləşdirir.
Rauf Nord