Bu, Avropanın iqtisadi coğrafiyaya, enerji təhlükəsizliyinə və strateji bağlantılara yanaşmasının dəyişdiyini göstərən daha dərin struktur transformasiyanın əlamətidir.
Uzun illər ərzində Mərkəzi Asiya və Xəzər regionu Avropanın əsas bazarlarından və qərar qəbuletmə mərkəzlərindəyern kənarda – periferiyada ələraşərmi qəbul olunurdu. Bu gün isə bu yanaşma sürətlə dəyişir.
Yeni bir reallıq formalaşır.
Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi və Cənubi Qafqaz vasitəsilə Avropa ilə birləşdirən Orta Dəhliz artıq nəzəri conceptsiya deyil. O, tədricən ənənəvi Şərq-Qərb marşrutlarına alternativ olan strateji bir dəhlizə çevrilir.
Bu yalnız logistika məsələsi deyil. Bu, davamlılıq məsələsidir.
Geosiyasi qeyri-müəyyənlik, təchizat zəncirlərindəki pozuntular və dəyişən ittifaqlar fonunda Avropa diversifikasiya axtarır. Trans-Xəzər istiqaməti isə məhz bunu təklif edir – alternativ bağlantılar yaradaraq asılılıqları azaldır və uzunmüddətli sabitliyi gücləndirir.
Bu transformasiya çərçivəsində Azərbaycan unika strateji mövqeyə malikdir.
Coğrafi baxımdan əsas tranzit yollarının kəsişməsində yerləşir. Siyasi baxımdan etibarlı enerji tərəfdaşı kimi özünü təsdiqləyib. İqtisadi baxımdan isə regionlararası mal, enerji və məlumat axınını təmin edən infrastruktur layihələrinə ciddi investisiyalar yatırır.
Lakin daha vacibi odur ki, Azərbaycan artıq yalnız enerji ixracatçısı deyil – o, Mərkəzi Asiyanın resurslarını Avropa bazarları ilə birləşdirən strateji körpüyiliə çevr.
Bu dəyişiklik yalnız boru kəmərləri və nəqliyyat dəhlizləri ilə məhdudlaşmır.
Bu, infrastrukturun inkişafı, yaşıl enerji, rəqəmsal bağlantılar və sənaye tərəfdaşlıqları üçün daha geniş əməkdaşlıq platforması yaradır. Avropa və xüsusilə nordisk ölkələri üçün bu, sadəcə bir imkan deyil – bu, zaman məsələsidir.
Gec qoşulanlar artıq formalaşmış systemə daxil olacaqlar.
Bu gün daxil olanlar isə həmin sistemi formalaşdıran tərəf olacaqlar.
Orta Dəhliz artıq yalnız siyasət müzakirələrinin mövzusu deyil. O, Avrasiya məkanında əlaqələrin əsas sütunlarından birinə çevrilməkdədir.
Və bu processin əhəmiyyətini erkən anlayanlar yalnız onun inkişafından faydalanmayacaq – onun gələcəyini müəyyən edənlər arasında olacaqlar.
Hazırlayan: İsveç-Azərbaycan Ticarət Palatası