Avrasiya məkanında mühüm bir transformasiya sakit şəkildə formalaşmaqdadır.
Uzun illər ərzində Orta Dəhliz əsasən nəqliyyat və logistika prizmasından qiymətləndirilirdi. Bu marşrut əsasən Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Avropanı birləşdirən alternativ ticarət yolu kimi təqdim olunurdu.
Bu gün isə həmin yanaşma getdikcə daha natamam görünür.
Hazırda formalaşan proses artıq yalnız nəqliyyat dəhlizi anlayışı ilə məhdudlaşmır. Söhbət qarşıdakı onillikdə sənaye inkişafına, enerji əməkdaşlığına, infrastruktur inteqrasiyasına və regional iqtisadi mövqelənməyə təsir göstərə biləcək daha geniş strateji və iqtisadi çərçivədən gedir.
Qlobal təchizat zəncirləri dəyişdikcə, Avropa daxilində hökumətlər, institutlar və şirkətlər dayanıqlılıq, diversifikasiya və strateji bağlantılarla bağlı uzunmüddətli məsələləri yenidən qiymətləndirməyə başlayıblar. Son illərdə sənaye təhlükəsizliyi, enerji sabitliyi, regional istehsal imkanları və Avropa ilə Asiya arasında daha diversifikasiya olunmuş iqtisadi şəbəkələrin formalaşdırılması ilə bağlı müzakirələr əhəmiyyətli dərəcədə sürətlənib.
Məhz bu dəyişən geoiqtisadi mühitdə Orta Dəhliz getdikcə daha çox diqqət cəlb edir.
Bu dəhliz artıq yalnız fiziki bağlantını ifadə etmir. O, Avrasiya üzrə gələcək iqtisadi arxitekturanın necə formalaşa biləcəyi barədə daha geniş strateji müzakirələrin bir hissəsinə çevrilir.
Hazırda bir neçə mühüm tendensiya eyni vaxtda paralel şəkildə inkişaf edir:
– infrastrukturun modernləşdirilməsi
– regional logistika inteqrasiyası
– enerji əməkdaşlığı
– sənaye tərəfdaşlıqları
– rəqəmsal bağlantılar
– təchizat zəncirlərinin diversifikasiyası
– ekoloji və su texnologiyaları
– uzunmüddətli strateji investisiya koordinasiyası
Bu transformasiya mərhələli şəkildə baş verir, lakin prosesin sürəti artıq aydın şəkildə hiss olunur.
Bir çox Avropa və Nordic ölkələri üçün region artıq yalnız iri bazarlar arasında tranzit məkanı kimi qiymətləndirilmir. Getdikcə daha çox şəkildə Avropa, Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya və daha geniş regionları birləşdirən uzunmüddətli sənaye və strateji ekosistemin bir hissəsi kimi qəbul olunur.
Bu dəyişən mühitdə Azərbaycanın rolu da getdikcə daha əhəmiyyətli xarakter alır.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, infrastruktur layihələri, enerji tərəfdaşlıqları və regional koordinasiya istiqamətində artan fəaliyyəti ölkənin daha geniş region üzrə mühüm bağlantı və əməkdaşlıq mərkəzlərindən birinə çevrilməsinə töhfə verir.
Eyni zamanda maraq artıq yalnız ənənəvi logistika sahəsi ilə məhdudlaşmır. Yaşıl enerji, sənaye texnologiyaları, ekoloji həllər, su təmizləmə sistemləri, infrastrukturun modernləşdirilməsi və regional istehsal əməkdaşlığı kimi istiqamətlər dəhliz ətrafında formalaşan gələcək iqtisadi müzakirələrdə getdikcə daha mühüm yer tutur.
Xüsusilə Nordic şirkətləri üçün bu yeni geoiqtisadi reallıq uzunmüddətli sənaye əməkdaşlığı və strateji tərəfdaşlıqlar baxımından mühüm imkanlar yarada bilər.
Nordic regionu davamlı infrastruktur, ekoloji texnologiyalar, enerji sistemləri, sənaye innovasiyası və ağıllı regional inkişaf kimi sahələrdə ciddi təcrübəyə malikdir. Qarşıdakı illərdə məhz bu istiqamətlərin Avrasiya bağlantı məkanında daha böyük əhəmiyyət qazanacağı gözlənilir.
Mövcud mərhələni xüsusi əhəmiyyətli edən əsas məqamlardan biri də odur ki, bu transformasiya hələ də böyük ölçüdə sakit şəkildə baş verir.
Bir çox şirkət və institut yalnız indi formalaşmaqda olan uzunmüddətli struktur dəyişikliklərin real miqyasını anlamağa başlayır.
Tarix isə dəfələrlə göstərib ki, qlobal iqtisadi transformasiyaları daha erkən dərk edən tərəflər gələcək proseslərin formalaşmasında daha güclü mövqe əldə edə bilirlər.
Qarşıdakı onillik Avropa ilə Asiya arasındakı iqtisadi coğrafiyanı əhəmiyyətli şəkildə yenidən formalaşdıra bilər.
Və Orta Dəhliz bu transformasiyanın əsas komponentlərindən birinə çevrilə bilər.
İsveç-Azərbaycan Ticarət Palatası
Stokholm