
Emil Mirzəyev ilə müsahibə
Müsahibəni aparan: Rauf | Azeri.se
Giriş
Azərbaycan və Türkiyə ortaq tarix, dil və mədəniyyət əsasında formalaşmış yaxın münasibətlərə malikdir. İllər ərzində bu münasibətlər daha da inkişaf edərək mühüm siyasi və strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib.
Lakin ən yaxın dostlar və müttəfiqlər arasında belə, hər bir dövlətin müstəqilliyinə və öz qərarlarını sərbəst qəbul etmək hüququna hörmət olunmalıdır. Bəs yaxın əməkdaşlıqla milli suverenliyə hörmət arasında tarazlığı necə qorumaq olar?
Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri, İsveçdəki Azərbaycan diasporunun rolu və müstəqil diaspor təşkilatlarının həm tarixi vətənləri, həm də yaşadıqları cəmiyyətlə əlaqələrinin əhəmiyyəti barədə Emil Mirzəyevlə söhbət etdik.
1. Azərbaycan diasporu İsveç və Azərbaycan arasındakı münasibətlərin inkişafında hansı rol oynaya bilər?
Emil Mirzəyev:
Mən diasporu İsveçlə Azərbaycan arasında mühüm bir körpü hesab edirəm. Bizim insanlar, təşkilatlar və şirkətlər arasında əlaqələr yaratmaq, eyni zamanda Azərbaycanı, onun tarixini və mədəniyyətini daha geniş auditoriyaya tanıtmaq imkanımız var.
Fəaliyyətimizin əsas istiqamətlərindən biri, əlbəttə ki, dilimizi, ənənələrimizi və tarixi yaddaşımızı qoruyub yaşatmaqdır. Bununla yanaşı, yaşadığımız cəmiyyətin fəal üzvü olmaq da eyni dərəcədə vacibdir. Mən milli kimliyimizi qorumaqla İsveç cəmiyyətinin həyatında fəal iştirak etmək arasında heç bir ziddiyyət görmürəm.
İctimai təşəbbüslər, mədəni tədbirlər və müxtəlif əməkdaşlıq layihələri vasitəsilə insanları bir araya gətirə, qarşılıqlı anlaşma və etimadın güclənməsinə töhfə verə bilərik. Beləliklə, diaspor həm İsveç, həm də Azərbaycan arasında daha sıx və uzunmüddətli əlaqələrin qurulmasına kömək edə bilər.
Mənim üçün güclü diaspor fəaliyyəti yalnız öz köklərimizi qorumaq deyil, həm də yaşadığımız cəmiyyətin inkişafına real töhfə vermək deməkdir.
2. Azərbaycan və Türkiyə arasındakı münasibətləri necə xarakterizə edərdiniz?
Emil Mirzəyev:
Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərinin dərin tarixi kökləri var. Xalqlarımızı ortaq dil, mədəniyyət, ənənələr və tarixi təcrübə birləşdirir. Türkiyə Azərbaycanın müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra da ölkəmizin mühüm tərəfdaşlarından biri olub.
Azərbaycanın tarixində mühüm əhəmiyyət daşıyan hadisələr zamanı Türkiyənin göstərdiyi siyasi və diplomatik dəstəyi də unutmamalıyıq. Bu dəstək bizim üçün əhəmiyyətli olub və biz bunu yüksək qiymətləndiririk.
Bununla yanaşı, düşünürəm ki, bu münasibətlərə daha geniş və realist prizmadan yanaşmaq lazımdır. Azərbaycan və Türkiyə öz milli maraqları, prioritetləri və siyasi reallıqları olan iki müstəqil dövlətdir. Bəzi məsələlərə fərqli yanaşmaları və müxtəlif qərarlar qəbul etmələri tamamilə təbiidir.
Bu fərqlər münasibətləri zəiflətməməlidir. Əksinə, mən hesab edirəm ki, uzunmüddətli tərəfdaşlıq hər məsələdə eyni mövqedə olmaqdan deyil, fərqli fikirlərə baxmayaraq bir-birinə hörmət etməkdən güc alır.
3. Bərabərhüquqlu strateji tərəfdaşlıq əslində nə deməkdir?
Emil Mirzəyev:
Mənim üçün bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq ilk növbədə hər iki tərəfin bir-birinin müstəqilliyinə və sərbəst qərar qəbul etmək hüququna hörmət etməsi deməkdir.
Azərbaycan və Türkiyə bir-birinə çox yaxın ölkələrdir. Lakin onlar eyni zamanda iki müstəqil və suveren dövlətdir. Buna görə də tərəfdaşlıq bərabərlik prinsipi əsasında qurulmalıdır. Tərəflərdən birinin digərindən asılı və ya tabe mövqedə olması düzgün yanaşma deyil.
Ortaq tariximiz və mədəni yaxınlığımız böyük üstünlükdür. Bunlar xalqlarımız arasında etimadı gücləndirir və əməkdaşlığı asanlaşdırır. Lakin bu yaxınlıq heç bir ölkəyə digərinin milli məsələləri ilə bağlı qərar vermək və ya onun seçimlərinə təsir göstərmək üçün xüsusi hüquq vermir.
Mən bunu belə ifadə edərdim: həqiqi dostluq yalnız razılaşdığımız məsələlərdə bir-birimizi dəstəkləmək deyil. Fərqli düşündüyümüz zaman da bir-birimizin qərarlarına hörmət etməyi bacarmaqdır. Bu prinsip həm insanlar, həm də dövlətlər arasındakı münasibətlər üçün keçərlidir.
4. Azərbaycanın suverenliyi nə üçün bu qədər vacibdir?
Emil Mirzəyev:
Çünki suverenlik müstəqil dövlətçiliyin əsasını təşkil edir.
Azərbaycanın öz dövlət institutları, Konstitusiyası və milli maraqları var. Ölkənin inkişaf istiqamətlərini, prioritetlərini, daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə müəyyən etmək Azərbaycanın suveren hüququdur.
Bu hüquqa hər kəs, o cümlədən Azərbaycanla ən yaxın münasibətlərə malik olan ölkələr də hörmət etməlidir.
Əlbəttə, bu o demək deyil ki, siyasi qərarlar müzakirə və ya tənqid oluna bilməz. Dialoq və fərqli mövqelər beynəlxalq münasibətlərin təbii hissəsidir. Lakin fikir bildirmək və müzakirə aparmaqla bir dövlətin müstəqil qərar qəbul etmək hüququnu şübhə altına almaq arasında ciddi fərq var.
Mənim mövqeyim aydındır: Azərbaycan da digər müstəqil dövlətlər kimi öz gələcəyini və inkişaf yolunu sərbəst müəyyən etmək hüququna malikdir.
5. Dostluq və dəstəklə başqa bir ölkənin daxili işlərinə müdaxilə arasındakı sərhəd haradan keçir?
Emil Mirzəyev:
Bu, xüsusilə Azərbaycan və Türkiyə kimi tarixi və mədəni əlaqələri çox yaxın olan ölkələr üçün mühüm məsələdir.
Dostluq bir-birinə dəstək olmaq, çətin anlarda həmrəylik göstərmək və ehtiyac duyulduqda yanında olmaq deməkdir. Eyni zamanda, açıq dialoqa və fərqli fikirlərin müzakirəsinə də imkan yaratmalıdır.
Lakin yaxın münasibətləri başqa bir ölkənin daxili məsələlərinə müdaxilə etmək və ya onun əvəzinə qərar vermək hüququ ilə qarışdırmaq olmaz. Hər bir dövlət kənardan əsassız müdaxilə olmadan öz siyasi yolunu müəyyən edə bilməlidir.
Məncə, ayrı-ayrı şəxslərin bəyanatları ilə dövlətin rəsmi mövqeyini də bir-birindən fərqləndirmək vacibdir. Ayrı-ayrı siyasətçilərin və ya ictimai xadimlərin fikirləri avtomatik olaraq Türkiyənin rəsmi siyasəti və ya türk xalqının ümumi mövqeyi kimi qəbul edilməməlidir.
Belə məsələləri xalqlarımız arasında lazımsız qarşıdurma yaratmadan, obyektiv və qarşılıqlı hörmət çərçivəsində müzakirə etməyi bacarmalıyıq. Azərbaycanın suverenliyini müdafiə etmək və Türkiyə ilə tarixi dostluğumuza dəyər vermək bir-birinə zidd deyil.
6. Türkiyənin 2020-ci ildəki 44 günlük müharibə zamanı göstərdiyi dəstəyin əhəmiyyəti nədən ibarət idi?
Emil Mirzəyev:
Türkiyənin müharibə zamanı göstərdiyi siyasi və diplomatik dəstək mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Bu dəstəyi unutmamalı və onun əhəmiyyətini azaltmamalıyıq.
Eyni zamanda, həmin dövrdə baş verən hadisələrə obyektiv və balanslı yanaşmaq vacibdir. Azərbaycanın əldə etdiyi nəticələr, ilk növbədə, ölkəmizin öz səylərinin, Silahlı Qüvvələrimizin fəaliyyətinin, rəhbərliyin qəbul etdiyi qərarların və xalqımızın qətiyyətinin nəticəsi idi.
Mən bu amilləri bir-birinə qarşı qoymaq üçün heç bir əsas görmürəm. Türkiyənin dəstəyini yüksək qiymətləndirməklə yanaşı, Azərbaycanın özünün göstərdiyi iradəni, əməyi, dözümlülüyü və fədakarlığı da etiraf etməliyik.
Bunlar bir-birini istisna etmir. Məncə, həmin dövrdə ölkələrimiz arasındakı əməkdaşlığa ən düzgün və ədalətli yanaşma məhz budur.
7. Müstəqil diaspor təşkilatları tarixi vətənləri ilə münasibətlərdə hansı rolu oynamalıdır?
Emil Mirzəyev:
Diaspor təşkilatlarının özünəməxsus rolu və məsuliyyəti var. Bizim tarixi və mədəni köklərimiz bir ölkəyə bağlıdır, lakin fəaliyyətimizi başqa bir ölkədə həyata keçiririk. Bu vəziyyət qarşımızda həm yeni imkanlar açır, həm də müəyyən məsuliyyət yaradır.
İsveçdə yaradılmış təşkilat müstəqil fəaliyyət göstərməli, üzvlərinin maraqlarını təmsil etməli və öz nizamnaməsinə, eləcə də İsveç qanunvericiliyinə uyğun qərarlar qəbul etməlidir.
Eyni zamanda, belə bir təşkilatın tarixi vətəninə bağlı olması və öz ölkəsinin qanuni milli maraqlarına töhfə vermək istəməsi tamamilə təbiidir. Mən bu iki məsələ arasında heç bir ziddiyyət görmürəm.
Əksinə, hesab edirəm ki, müstəqil diaspor təşkilatları qarşılıqlı etimad yaratmaq və uzunmüddətli əlaqələr qurmaq baxımından daha geniş imkanlara malikdir. Onlar həm tarixi vətənləri, həm də yaşadıqları cəmiyyətlə açıq və konstruktiv dialoq apara bilərlər.
Təşkilati müstəqillik öz köklərindən uzaqlaşmaq demək deyil. Bu, öz fəaliyyətinə, qərarlarına və təmsil etdiyin insanlara qarşı məsuliyyət daşımaq deməkdir.
8. Diaspor təşkilatları ilə Azərbaycanın dövlət qurumları arasında əməkdaşlıq necə qurulmalıdır?
Emil Mirzəyev:
Azərbaycanın dövlət qurumları ilə əməkdaşlığa müsbət yanaşıram. Ortaq maraqlarımızın olduğu və daha sıx əməkdaşlığın hər iki tərəf üçün faydalı ola biləcəyi çoxsaylı istiqamətlər mövcuddur.
Lakin belə əməkdaşlığın uzunmüddətli və səmərəli olması üçün onun əsasında qarşılıqlı hörmət, etimad və hər bir tərəfin məsuliyyətinin, səlahiyyətlərinin aydın şəkildə müəyyən edilməsi dayanmalıdır.
İsveçdə yaradılmış və qeydiyyatdan keçmiş təşkilatların öz nizamnamələri, rəhbərliyi və qərarvermə mexanizmləri var. Onlar öz fəaliyyətlərinə görə İsveç qanunvericiliyi və üzvləri qarşısında məsuliyyət daşıyırlar.
İsveçdəki Azərbaycanlıların Konqresi müstəqil təşkilatdır. Təşkilati qərarlarımız öz nizamnaməmizə və üzvlərimiz qarşısında daşıdığımız məsuliyyətə əsaslanır.
Azərbaycanla və ölkəmizin milli maraqları ilə bağlılığımız təşkilatımızın hər hansı dövlət qurumunun inzibati rəhbərliyi altında olması demək deyil.
Hesab edirəm ki, əməkdaşlıq qarşılıqlı etimad, açıq dialoq və bərabərhüquqlu münasibətlər əsasında qurulduqda daha səmərəli olur. Müstəqil təşkilatlar öz kimliklərini və müstəqil qərarvermə hüquqlarını qoruyaraq da fəal və etibarlı tərəfdaş ola bilərlər.
9. Konqresin İsveç təşkilatı olması praktikada nə deməkdir?
Emil Mirzəyev:
Bu, ilk növbədə, bizim İsveçdə fəaliyyət göstərdiyimiz və burada qüvvədə olan qanunlara və qaydalara əməl etdiyimiz deməkdir. Biz İsveç vətəndaş cəmiyyətinin bir hissəsiyik və onun inkişafına fəal töhfə verməyə çalışırıq.
Müxtəlif birliklər, təşkilatlar və digər ictimai qurumlarla əməkdaşlıq edirik. Bu fəaliyyət vasitəsilə insanları bir araya gətirməyə, dialoqu təşviq etməyə və fərqli mənşəyə malik insanlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirməyə çalışırıq.
İsveçdə birləşmək azadlığı və müstəqil vətəndaş cəmiyyəti güclü ənənələrə malikdir. İnsanların qanun çərçivəsində təşkilatlanması, ictimai həyatda iştirak etməsi və ortaq maraqları təmsil etməsi demokratik cəmiyyətin mühüm xüsusiyyətlərindəndir.
Bu kontekstdə İsveçdə qəbul edilmiş yeni qanunvericilik təşəbbüsünü də qeyd etmək olar. Söhbət siyasi qərarlara təsir göstərmək məqsədi daşıyan kommunikasiya proseslərində şəffaflıq haqqında 2026:1459 nömrəli qanundan gedir. Qanun 1 iyul 2027-ci ildə qüvvəyə minəcək. O, milli səviyyədə siyasi qərar qəbul edən şəxslər və onların əməkdaşları ilə aparılan müəyyən kommunikasiyalarda şəffaflığın artırılmasını nəzərdə tutur. Qeydiyyat və hesabatlılıq tələbləri isə yalnız qanunun əhatə dairəsinə düşən subyektlərə və fəaliyyət növlərinə şamil olunur.
Təbii ki, İsveç qanunvericiliyindəki yenilikləri izləyirik. Fəaliyyətimizin açıq, məsuliyyətli və qüvvədə olan qanunlara uyğun həyata keçirilməsi bizim üçün əsas prinsiplərdəndir.
Xüsusilə vurğulamaq istədiyim məqam budur: Azərbaycanla güclü bağlara malik olmaq və İsveçdə müstəqil təşkilat kimi fəaliyyət göstərmək arasında heç bir ziddiyyət yoxdur. Biz öz mənşəyimizi, milli kimliyimizi qoruyaraq İsveç cəmiyyətinin fəal və məsuliyyətli üzvü ola bilərik. Məqsədimiz iki cəmiyyət arasında körpü yaratmaq və onların qarşılıqlı əlaqələrinin inkişafına töhfə verməkdir.
10. İsveçdə və Avropada böyüyən gənc azərbaycanlılara nə demək istərdiniz?
Emil Mirzəyev:
Onlara demək istərdim: öz köklərinizlə fəxr edin. Dilinizi, mədəniyyətinizi və tarixinizi qoruyub yaşadın. Bunlar sizin kimliyinizin mühüm hissəsidir və bütün həyatınız boyu dəyərini qoruyacaq mənəvi sərvətlərdir.
Eyni zamanda, İsveçdə və Avropada qarşınızda açılan imkanlardan yararlanın. Təhsil alın, peşəkar inkişafınıza diqqət yetirin, ictimai həyatda iştirak edin və beynəlxalq əlaqələrinizi genişləndirin. Maraqlı olun, təşəbbüs göstərin və yaşadığınız cəmiyyətin inkişafına öz töhfənizi verin.
İnsan öz mənşəyi ilə yaşadığı ölkədə qurduğu həyat arasında seçim etməli deyil. Azərbaycan kimliyini qorumaq, tarixi vətəninə bağlı qalmaq və eyni zamanda İsveç cəmiyyətinin fəal, məsuliyyətli üzvü olmaq mümkündür.
Bir neçə mədəni mühitdə böyümək böyük üstünlükdür. Bu, insana başqalarını daha yaxşı anlamaq, yeni əlaqələr qurmaq və daha açıq, qarşılıqlı anlaşmaya əsaslanan cəmiyyətin formalaşmasına töhfə vermək imkanı yaradır.
Ümid edirəm ki, gənc nəsil körpülər qurmağa, yeni imkanlar yaratmağa və mədəni müxtəlifliyin cəmiyyət üçün bir güc olduğunu nümayiş etdirməyə davam edəcək.
Sonda
Emil Mirzəyev:
Mövqeyimi ümumiləşdirsəm, əsas mesajım üç prinsipə əsaslanır: qarşılıqlı hörmət, müstəqillik və əməkdaşlıq.
Biz Azərbaycan mənşəyimizlə fəxr edirik və ölkəmizin qanuni milli maraqlarına, beynəlxalq əlaqələrinin inkişafına töhfə vermək istəyirik. Eyni zamanda, İsveçdə yaşayır və fəaliyyət göstəririk. Buna görə də mənsub olduğumuz cəmiyyətin həyatında iştirak etmək və onun inkişafına töhfə vermək məsuliyyətini daşıyırıq.
Mən müstəqil, fəal və dialoqa açıq diasporun tərəfdarıyam. Öz tarixi vətəni ilə əməkdaşlıq edən, eyni zamanda yaşadığı ölkə ilə möhkəm əlaqələr quran diasporun.
Nəticə etibarilə, əsas məsələ öz köklərimizi bu gün daşıdığımız məsuliyyətlə uzlaşdıra bilməkdir. Qarşılıqlı hörmət və uzunmüddətli əməkdaşlıq sayəsində həm bugünkü, həm də gələcək nəsillər üçün dəyərli bir irs yarada bilərik.